Het Wapen “van Tol”

Versie 1.0 dd. 31 mei 2006

Zoals voor zoveel families is er niet een eenduidig wapen van “van Tol”.

Bij het Centraal Bureau voor Genealogie (www.cbg.nl) zijn drie wapens “van Tol” geregistreerd.

In dit artikel wordt nadere informatie over de drie bij het CBG geregistreerde wapens van Tol gegeven en een toelichting over de oorsprong van de wapens en waar deze nog terug te vinden zijn. Dit artikel bestaat uit de paragrafen:

• Wapen 1: Floris van Tol (Floris van Teylingen van Tol)
• Wapen 2: Verschillende wapenvoerders uit de veertigraad van Leiden)
• Wapen 3: verschillende wapenvoerds uit de veertigraad van Leiden
• Oorsprong en samenhang
• Terugkomend in het wapen Van den Honert

Wapen 1: Floris van Tol

De wapenvoerder van het eerste wapen is Floris van Tol. Floris van Teijlingen leefde rond 1250 en was de eerste heer en bezitter van het huis en ridderlijke hofstede van Tol, gelegen in de Lage Waert bij Leiden (Koudekerk). Floris is de top van Tak-A, zoals op de site is aangegeven. Als je bij het CBG het wapen aanvraagt, dan ontvang je een gestileerd wapen:

Het wapen is omschreven als: in goud een leeuw vergezeld van acht blokjes (3-2-3), alles rood, en in het schildhoofd een zilveren barensteel.

Bron: CBG, GHS 50A02, Wapenboek van Hollandsche geslachten, ca. 1750, blz. 48.

Wapen 2: Verschillende wapenvoerders uit de veertigraad van Leiden

Het tweede wapen is omschreven als: in goud bezaaid met negen blokjes een leeuw, blauw getongd, alles rood, en een blauwe barensteel over de borst.

Getekend ziet dit wapen er zo uit:

Er zijn verschillende “van Tollen”, die dit wapen gevoerd hebben. Naar de opgave van het CBG zijn dit:

• Jan van Tol, Veertigraad van Leiden 24-5-1517, overl. maart 1544.
• Mathijs Claesz. van Tol, Veertigraad van Leiden 10-11-1679 t/m 12-6-1687.
• Pieter Claesz. van Tol, Veertigraad van Leiden 10-9-1691 t/m 15-6-1701.
• Nicolaes Mathijsz, van Tol, Veertigraad van Leiden 20-12-1713 t/m 12-1-1763.
• Cornelis Vincentsz. van Tol , Veertigraad van Leiden 21-7-1760, overl. 25-10-1780.

Bron: CBG; Wapenkaart, behelzende alle de wapens en naamen van de edele groot achtbaare Heeren veertigen der stad Leyden, geschikt naar de rang, waar in dezelve verkoozen zyn zedert den 21. July 1449. tot den 21. July 1758. Bij een verzameld door Gysbert van Ryckhuysen, bode met de bussche derzelver stad, getekend en in 't koper gebracht door Abraham Delfos, blz. 2 en 4.

Wapen 3: Verschillende wapenvoerders uit de veertigraad van Leiden.

De derde variant van het wapen is als volgt beschreven: in goud bezaaid met negen blokjes een leeuw, alles rood, en een blauwe barensteel over de borst.

Getekend ziet het wapen er als volgt uit:

Naar de opgave van het CBG hebben de volgende personen dit wapen gevoerd:

• Floris van Tol Jansz. Veertigraad van Leiden 23-7-1544 t/m 1574.
• Jan Mathijsz. van Tol, Veertigraad van Leiden 23-10-1618 t/m 15-9-1651.
• Mathijs Willemsz. van Tol, Veertigraad van Leiden 22-10-1635 t/m 11-3-1663.
• Claes Mathijsz. van Tol, Veertigraad van Leiden 10-7-1663 t/m 20-4-1665.
• Nicolaes Pietersz. van Tol, Veertigraad van Leiden 29-4-1724 t/m 18-4-1740.

Bron: CBG; Wapenkaart, behelzende alle de wapens en naamen van de edele groot achtbaare Heeren veertigen der stad Leyden, geschikt naar de rang, waar in dezelve verkoozen zyn zedert den 21. July 1449. tot den 21. July 1758. Bij een verzameld door Gysbert van Ryckhuysen, bode met de bussche derzelver stad, getekend en in 't koper gebracht door Abraham Delfos, blz. 2, 3 en 4.

Oorsprong en samenhang

Het wapen is duidelijk gebaseerd op de wapen van de Graven van Holland. De Rode Leeuw zien we duidelijk terug op het wapen. Heden ten dage vinden we dit bijvoorbeeld direct terug in het wapen van Zuid-Holland:

Op http://www.ngw.nl/hh/dentol.htm vinden we een wapen, dat toebehoort aan de Ridderhofstad Den Tol. Het is de Ridderhofstad, waar Floris van Tol (Wapen 1) rond 1250 woonde. Het wapen op deze locatie ziet er als volgt uit:

Den Tol

De samenhang tussen de families Van Tol, van Teylingen en Brederode is ook terug te vinden in de wapens.

Op de site van de CBG zijn meerdere wapens van van Teylingen en Brederode opgenomen. In deze wapens komen we weer de rode leeuw tegen, met blauwe of zilveren barensteel, met of zonder blauwe tong en met of zonder blauwe nagels.

De blokjes in de wapens van “van Tol”, zijn wel typisch voor het “van Tol” geslacht. We komen de blokjes niet tegen bij van Teylingen en (van) Brederode.

Tot slot de opmerking, dat de mooiste afbeeldingen van het wapen van van Tol te vinden zijn in de Oudshoornse kerk:

In die kerk zijn veel gebrandschilderde ramen met familiewapens opgenomen. Alle ramen zijn vermeld in het boek ………

Een eigen foto geeft het raam met vier maal het wapen van de familie “van Tol” weer.

Terugkomend in het wapen Van den Honert

Het wapen van “van Tol” leeft ook voort in het wapen van de familie Van den Honert.

Maryken van Tol, dochter van Frans Florisz van Tol (http://www.famvantol.nl/genealogy/getperson.php?personID=I524&tree=vanTollen),

houtkoper ('gildebroeder' in 1506) en burgemeester van 's Heren wegen te Dordrecht (1529-30, 1540-42), trouwde met houtkoper Rochus van

Wesel. De nog bestaande tak van zijn afstammelingen die zich Van den Honert noemde kwartileerde de wapens van Van Wesel en Van Tol.

Bron: Stamboek Van den Honert klik 'coat of arms' op http://home.online.nl/audeman/vandenHonert.htm; August de Man, Baarn.

Met vriendelijke Groet,

Gert van Tol